Książka w serii "Rozprawy Monografie" nr 378.
Książka poświęcona jest zagospodarowaniu i walorom rekreacyjnym, przyrodniczym oraz poznawczym zbiorników wodnych Krakowa i okolic. Publikacja przedstawia wyniki interdyscyplinarnej waloryzacji kilkunastu wyodrębnionych obiektów i zespołów zbiorników – zarówno większych akwenów, w tym zbiorników powyrobiskowych, jak i niewielkich stawów oraz naturalnego starorzecza. Szczególne miejsce zajmują obiekty powstałe w wyniku działalności górniczej, których wodny kierunek rekultywacji może przyczynić się do poprawy walorów krajobrazowych, przyrodniczych i rekreacyjnych terenów poprzemysłowych.
Autorka analizuje zmiany powierzchni i sposobów użytkowania zbiorników na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, ocenia ich bioróżnorodność, stan zagospodarowania, walory rekreacyjne oraz atrakcyjność turystyczną. Ważnym elementem badań są również opinie mieszkańców Krakowa i użytkowników akwenów. Wyniki przeprowadzonych przez autorkę badań ankietowych wskazują m.in. na potrzebę poprawy czystości zbiorników i warunków sanitarnych oraz pozwalają zidentyfikować najważniejsze zagrożenia związane z ich funkcjonowaniem, takie jak eutrofizacja, wysychanie i zasypywanie zbiorników, degradacja krajobrazu oraz przerywanie korytarzy ekologicznych.
Publikacja pokazuje, że zbiorniki wodne mogą odgrywać istotną rolę nie tylko jako miejsca wypoczynku i uprawiania sportów wodnych, lecz także jako przestrzeń edukacji ekologicznej i ochrony różnorodności biologicznej. Szczególnie cennym rezultatem pracy jest waloryzacja małych zbiorników wodnych, których istnienie jest zagrożone, mimo że stanowią one ważne, a często niedoceniane siedliska przyrodnicze. Ich zanikanie może prowadzić do bezpowrotnej utraty związanych z nimi wartości ekologicznych.
Książka stanowi unikatowe źródło wiedzy o przemianach krakowskich i podkrakowskich zbiorników wodnych oraz ich otoczenia. Zawarte w niej analizy i propozycje mogą wspierać racjonalne decyzje dotyczące ochrony, rekultywacji i przyszłego zagospodarowania tych niezwykle ważnych elementów krajobrazu.
- Contents
-
Podziękowania 11
Streszczenie 13
Summary 15
Spis oznaczeń i skrótów 17
1. Wstęp 19
2. Cel i zakres pracy 20
3. Część teoretyczna 22
3.1. Koncepcja rozwoju zrównoważonego 22
3.2. Turystyka zrównoważona 25
3.3. Wody – typy i znaczenie 26
3.3.1. Kryteria podziału w świetle przepisów prawnych oraz literatury 26
3.3.2. Typy zbiorników wodnych – podstawowe definicje 28
3.3.2.1. Jeziora 28
3.3.2.2. Małe zbiorniki wodne 28
3.3.2.3. Stawy 29
3.3.2.4. Zbiorniki poeksploatacyjne 29
3.3.2.5. Tereny podmokłe (wetlandy) 30
3.3.2.6. Zbiorniki zaporowe 31
3.3.3. Rola zbiorników wodnych w przyrodzie i gospodarce 31
3.3.3.1. Zasoby wodne 31
3.3.3.2. Gromadzenie wody do picia i celów gospodarczych 33
3.3.3.3. Retencja przeciwpowodziowa 34
3.3.3.4. Elektrownie wodne 34
3.3.3.5. Transport i sporty wodne 35
3.3.3.6. Hodowla ryb oraz wędkarstwo amatorskie 35
3.3.3.7. Kąpieliska 36
3.3.3.8. Zbiorniki przeciwpożarowe 37
3.3.3.9. Ekologiczna rola zbiorników wodnych – utrzymywanie różnorodności biologicznej 37
3.3.3.10. Oczyszczanie ścieków i wychwytywanie zanieczyszczeń 38
3.3.3.11. Inne funkcje 39
3.4. Przepisy prawne dotyczące korzystania z wód i ochrony ekosystemów wodnych 39
3.4.1. Uwagi wstępne 39
3.4.2. Konwencje międzynarodowe 40
3.4.3. Akty prawne Unii Europejskiej 42
3.4.4. Przepisy obowiązujące w Polsce 46
3.5. Rekultywacja terenów poeksploatacyjnych ze szczególnym uwzględnieniem kierunku wodnego 50
3.6. Metody waloryzacji krajobrazu 53
4. Obszar i metodyka badań 57
5. Charakterystyka wybranych zbiorników wodnych w Krakowie i okolicach 62
5.1. Zbiorniki powyrobiskowe 62
5.1.1. Zalew Bagry 62
5.1.2. Staw Płaszowski 73
5.1.3. Staw Dąbski 77
5.1.4. Żwirownia w Przylasku Rusieckim 87
5.1.5. Zalew Zakrzówek 99
5.1.6. Zalew na Piaskach (d. Kryspinów) 106
5.1.7. Żwirownia w Zabierzowie Bocheńskim – gmina Niepołomice (powiat wielicki) 115
5.1.8. Zbiorniki wodne w Woli Batorskiej 122
5.2. Zalew Nowohucki (przy ulicy Bulwarowej) 128
5.3. Starorzecze w Ulesiu 134
5.4. Stawy rybne oraz małe zbiorniki wodne na przykładzie zbiorników gminy Niepołomice (powiat wielicki) 138
5.4.1. Ogólna charakterystyka środowiska przyrodniczego Miasta i Gminy Niepołomice 138
5.4.2. Staw przy ulicy Zamkowej w Niepołomicach 141
5.4.3. Moczydło 150
5.4.4. Zbiornik przy ulicy Mokrej 156
5.4.5. Zbiornik przy ulicy Akacjowej 160
5.4.6. Stawy przy opactwie sióstr benedyktynek w Staniątkach 162
5.4.7. Stawy „Przy Torach” w Staniątkach i Podłężu 171
5.4.8. Stawy w Zakrzowcu 177
5.4.9. Stawy w Woli Zabierzowskiej 185
5.5. Walory przyrodnicze i rekreacyjne zbiorników wodnych w Krakowie i okolicach 190
6. Aspekty socjologiczne dotyczące znaczenia zbiorników wodnych 194
6.1. Uzasadnienie celowości badań ankietowych 194
6.2. Badania ankietowe wśród populacji Krakowa 195
6.2.1. Charakterystyka badanej próby spośród mieszkańców Krakowa i metodyka badań 195
6.2.2. Wyniki badań wśród mieszkańców Krakowa 197
6.3. Badania ankietowe przeprowadzone wśród odwiedzających wybrane zbiorniki wodne w Krakowie i okolicach 209
6.3.1. Charakterystyka badanej próby spośród odwiedzających zbiorniki wodne i metodyka badań 209
6.3.2. Wyniki badań ankietowych dotyczących poszczególnych zbiorników 213
7. Propozycje waloryzacji zbiorników wodnych w Krakowie i okolicach 227
7.1. Propozycje i wyniki waloryzacji 227
7.2. Identyfikacja i proponowane sposoby minimalizacji zagrożeń dla zbiorników wodnych w Krakowie i okolicach 241
8. Dyskusja 248
9. Podsumowanie i wnioski 257
Literatura 260
